Monidło

Przykład monidła ślubnego z lat 70. ubiegłego wieku

Monidło 

wyretuszowane, podkolorowane zdjęcie, zwykle ślubne¹.

Charakterystyczną cechą tego zazwyczaj czarno-białego obrazu były podkolorowania - na czerwono usta i lazurowoniebieskie oczy. Inne detale były retuszowane. Często postaciom domalowywano bardziej kosztowne stroje.

Monidła po raz pierwszy pojawiły się w XIX wieku w Polsce jako tańsza alternatywa tradycyjnych portretów, które z powodu zdecydowanie wyższej ceny były popularne jedynie w zamożniejszych warstwach społeczeństwa. Monidła natomiast rozpowszechniły się wśród mniej zamożnych warstw, szczególnie wśród chłopów. Po II wojnie światowej straciły na popularności i z czasem stały się synonimem kiczu².

Etymologia: wyraz rodzimy, utworzony według produktywnego modelu słowotwórczego: „czasownik + -idło” (por. formacje analogiczne: czernidło, kadzidło, kropidło, mazidło, także malowidło, mamidło). Współczesne monidło jest w pewnym sensie wariantem fonetycznym starego wyrazu mamidło. Formacja ta została bowiem utworzona od czasownika monić – znanego bardziej jako manić lub mamić – formantem -idło. W znaczeniu ogólnym, strukturalnym monidło to ‘coś, co zachwyca, pociąga’, także ‘zwodzi, łudzi, mami’³.

Monidło stanowi osnowę akcji opowiadania Jana Himilsbacha oraz nakręconego na jego podstawie filmu Antoniego Krauzego z 1969 roku (zamieszczony poniżej). Nazwa nagrody głównej wręczanej od 2008 roku podczas festiwalu Jana Himilsbacha w Mińsku Mazowieckim również nosi nazwę Monidło⁴.

---

Cyt. za:

1. Słownik Języka Polskiego SJP, www.sjp.pl/monidło [dostęp: 21.05.2014]  

2. Wikipedia, www.pl.wikipedia.org/wiki/Monidło [dostęp: 21.05.2014]

3. Poradnia językowa PWN, www.poradnia.pwn.pl/lista.php?id=10799 [dostęp: 21.05.2014]

4. Wikipedia, www.pl.wikipedia.org/wiki/Monidło [dostęp: 21.05.2014]

Lambrekin

Lovers at the Window

Jeśliżby to prawdą, jako powiadają,
Iż mąż z żoną pospołu jedno ciało mają,
To, jeśliby tak było, czemuż mąż nie czuje,
Gdy mu owo kto inszy żonę kucmeruje?

Anonim, Nowy Sowizdrzał, ok. 1620

LAmbrekin  

[fr.], dekoracyjny pas tkaniny stanowiący obramowanie zasłon lub baldachimu, często wycięty w zęby, zdobiony galonem, frędzlami lub chwastami¹;

krótka zasłona, firanka nad oknem a. drzwiami; drążek do zawieszania zasłon a. firanek nad oknem a. drzwiami.

Etym. - fr. lambrequin 'wycinki z tkaniny, drzewa a. blachy, wieńczące baldachim, namiot, framugę okna' z lambeau 'strzęp; płat'².

Mianem lambrekinów określa się również ornament ciągły stosowany w barokowej dekoracji architektonicznej, który był wykonywany w drewnie, stiuku lub kamieniu i służył jako ozdoba ołtarzy i ambon.

Lambrekiny stosowano głównie od XVI do XVIII wieku³. Do tego czasu niełatwą rolę miał kochanek, gdy w domu niespodziewanie zaczynało robić się tłoczno. Można tylko przypuszczać, że po serii nieprzyjemnych zajść, kiedy to czmychnięcie za zasłonkę okazywało się ostatnią deską ratunku, zaczerpnął taki jeden z drugą perypatetyki (patrz: wpis poniżej), uznając, iż lambrekin nie jest materiałem dobrze przewodzącym zdrady. Tym sposobem wydalone z obiegu, a raczej zwisu, firaneczki zaczęły zastępować masywne kotary i zasłony. Chociaż jak pokazuje poniższy przykład, do dziś nie zapewnia to pełnego sukcesu. Czasami warto więc mieć w asortymencie także okazalsze prześcieradło oraz wiedzę praktyczną wyniesioną z zajęć wychowania fizycznego...

---

1 Encyklopedia PWN, www.encyklopedia.pwn.pl/haslo/3930246/lambrekin.html [dostęp: 3.01.2014]^↩   
2 Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych Władysława Kopalińskiego, www.slownik-online.pl/kopalinski/FB99CAC27408CC48C12565EE004AE324.php [dostęp: 3.01.2014]^↩
3 Wikipedia, www.pl.wikipedia.org/wiki/Lambrekin [dostęp: 3.01.2014]^↩